Ürik asit yüksekliğinde ne yapılmalı ve ürik asit nasıl düşürülür? Beslenme açısından ilk adımlar; sağlıklı ve dengeli bir beslenme düzeni oluşturmak, fazla kilo varsa sürdürülebilir şekilde kilo vermek, aşırı alkol tüketiminden kaçınmak ve özellikle şekerli içecekleri sınırlandırmaktır. Ancak yüksek ürik asit (hiperürisemi) tek başına gut hastalığı anlamına gelmez ve gut tanısı alan kişilerde beslenme, gerektiğinde uygulanan ürat düşürücü ilaç tedavisinin yerine geçmez.

Gut, kanda ürat düzeyinin uzun süre yüksek seyretmesi sonucunda eklemlerde monosodyum ürat kristallerinin birikmesiyle gelişebilen inflamatuvar bir artrit türüdür. Özellikle ayak başparmağında ani başlayan şiddetli ağrı, kızarıklık ve şişlikle kendini gösterebilir.

Bu rehberde ürik asidi yükseltebilen beslenme alışkanlıklarını, gut hastalığında ne yenebileceğini, pürinden zengin besinleri, kilo ve alkolün etkisini ve beslenmenin ürik asit yönetimindeki gerçek yerini bilimsel veriler doğrultusunda ele alıyorum.

1. Ürik Asit Nedir ve Neden Yükselir?

Ürik asit, pürin adı verilen bileşiklerin vücutta parçalanması sonucunda oluşur. Pürinler hem vücudun kendi hücresel süreçlerinden kaynaklanır hem de bazı besinlerle alınır.

Oluşan ürik asidin önemli bir bölümü böbrekler aracılığıyla vücuttan uzaklaştırılır. Üretimin artması, böbreklerden atılımın azalması veya her ikisinin birlikte görülmesi kan ürik asit düzeyinin yükselmesine neden olabilir.

Ürik asit yüksekliğiyle ilişkili faktörler arasında:

Genetik yatkınlık,

Böbrek fonksiyonlarının azalması,

Fazla kilo ve obezite,

Aşırı alkol tüketimi,

Bazı pürinden zengin besinlerin yüksek miktarda tüketilmesi,

Fruktoz içeriği yüksek şekerli içeceklerin sık tüketimi,

Bazı ilaçlar, özellikle bazı diüretikler,

Hipertansiyon ve metabolik hastalıklar

yer alabilir.

Burada önemli bir ayrım vardır:

Ürik asit yüksekliği her zaman gut hastalığı anlamına gelmez.

Hiperürisemisi bulunan birçok kişide gut gelişmeyebilir. Buna karşılık gut tanısının değerlendirilmesinde klinik belirtiler, serum ürat düzeyi ve gerektiğinde ek incelemeler birlikte ele alınır.

2. Gut Hastalığı Nedir?

Gut, monosodyum ürat kristallerinin eklem ve çevre dokularda birikmesi sonucunda gelişen inflamatuvar bir artrit türüdür.

Gut atağı çoğunlukla ani başlar. Özellikle geceleri ortaya çıkan:

Çok şiddetli eklem ağrısı,

Kızarıklık,

Şişlik,

Isı artışı,

Dokunmaya karşı aşırı hassasiyet

görülebilir.

Klasik olarak ayak başparmağı eklemi etkilenmekle birlikte ayak bileği, diz, el, el bileği ve diğer eklemlerde de ortaya çıkabilir.

Uzun süre kontrol altında tutulmayan gutta tofüs adı verilen ürat kristali birikimleri gelişebilir.

3. Ürik Asidi Yükseltebilen Besinler Nelerdir?

Gut beslenmesinde amaç bütün pürin içeren besinleri diyetten çıkarmak değildir.

Pürinin kaynağı, tüketim miktarı, genel beslenme düzeni, alkol kullanımı, vücut ağırlığı, böbrek fonksiyonları ve kullanılan ilaçlar birlikte değerlendirilmelidir.

Bu nedenle “gut hastaları et yiyemez” veya “pürin içeren bütün yiyecekler yasaktır” şeklindeki genellemeler doğru değildir.

4. Ürik Asit Yönetimini Destekleyen Beslenme Nasıl Olmalıdır?

Gut için serum üratını kesin olarak düşürdüğü gösterilmiş özel bir “mucize diyet” bulunmamaktadır.

Güncel NICE kılavuzu da belirli bir diyetin gut ataklarını önlediğini veya serum ürat düzeyini düşürdüğünü göstermek için yeterli kanıt bulunmadığını; bunun yerine sağlıklı ve dengeli bir beslenme düzeninin benimsenmesini önermektedir.

Bu genel çerçeve içerisinde kişinin sağlık durumuna göre aşağıdaki besinler dengeli beslenmenin parçası olabilir.

Süt ve Süt Ürünleri

Süt, yoğurt ve kefir gibi süt ürünleri kişinin toleransı ve diğer sağlık durumları göz önünde bulundurularak beslenme planında yer alabilir.

Özellikle düşük yağlı süt ürünlerinin tüketimi bazı gözlemsel araştırmalarda daha düşük gut riskiyle ilişkilendirilmiştir. Ancak bu besinleri tek başına “ürik asit düşürücü tedavi” olarak değerlendirmek doğru değildir.

Yumurta

Yumurta düşük pürin içeriğine sahip bir protein kaynağıdır ve kişinin genel sağlık durumuna uygun miktarlarda beslenme planına dahil edilebilir.

Sebze ve Meyveler

Sebze ağırlıklı ve çeşitli bir beslenme düzeni desteklenmelidir.

Burada önemli noktalardan biri, ıspanak, mantar ve bazı sebzelerin pürin içerdiği gerekçesiyle otomatik olarak yasaklanmamasıdır.

Beslenme yalnızca tek bir besinin pürin miktarı üzerinden değil, bütün beslenme örüntüsü üzerinden değerlendirilmelidir.

Meyve tüketiminde de bütün meyve ile şeker veya fruktoz eklenmiş içecekleri birbirinden ayırmak gerekir.

Baklagiller

Mercimek, nohut ve kuru fasulye pürin içerebilir; ancak bu durum baklagillerin gut hastalarının beslenmesinden otomatik olarak çıkarılması gerektiği anlamına gelmez.

Baklagiller; lif, bitkisel protein, vitamin ve mineral içeriği nedeniyle dengeli beslenmenin değerli bir parçasıdır.

Porsiyon ve tüketim sıklığı kişinin genel beslenme düzenine göre planlanabilir.

Tam Tahıllar

Yulaf, bulgur ve diğer tam tahıllar kişinin enerji gereksinimi ve eşlik eden sağlık durumlarına göre beslenmede yer alabilir.

Amaç yalnızca “düşük pürinli beslenmek” değil, aynı zamanda sürdürülebilir ve besleyici bir beslenme örüntüsü oluşturmaktır.

5. Su İçmek Ürik Asidi Düşürür mü?

Yeterli sıvı tüketimi genel sağlık ve böbrek fonksiyonlarının desteklenmesi açısından önemlidir.

Ancak “ne kadar fazla su içersem ürik asidim o kadar hızlı düşer” şeklinde düşünmek doğru değildir.

Sıvı gereksinimi:

Vücut ağırlığı,

Yaş,

Fiziksel aktivite,

Hava sıcaklığı,

Böbrek fonksiyonları,

Kalp ve diğer sağlık sorunları

gibi faktörlere göre değişebilir.

Özellikle böbrek veya kalp hastalığı nedeniyle sıvı kısıtlaması bulunan kişiler gelişigüzel yüksek miktarda su tüketmemelidir.

6. Kilo Vermek Ürik Asidi Düşürmeye Yardımcı Olabilir mi?

Fazla kilo ve obezite gutla ilişkili önemli faktörler arasındadır.

Fazla kilosu bulunan kişilerde sağlıklı vücut ağırlığına doğru ilerlemek, genel metabolik sağlığın iyileştirilmesine ve gut yönetimine katkıda bulunabilir.

Ancak burada hızlı kilo vermeye çalışmak yerine sürdürülebilir kilo yönetimi önemlidir.

Çok düşük kalorili, uzun süreli açlığa dayalı veya aşırı kısıtlayıcı diyetler uygun değildir.

Kilo verme sürecinde amaç kısa sürede mümkün olduğunca fazla kilo vermek değil, kas kütlesini ve yeterli besin alımını koruyarak sürdürülebilir bir enerji dengesi oluşturmaktır.

Kilo yönetiminin kişiye özel nasıl planlandığı hakkında Ankara Obezite Beslenme Danışmanlığı sayfasından bilgi alabilirsiniz.

7. Gut Hastalığında Alkol Neden Önemlidir?

Aşırı alkol tüketimi gut ataklarının ve semptomlarının kötüleşmesiyle ilişkili olabilir.

Özellikle bira, hem alkol hem de pürin içeriği nedeniyle gutla ilgili beslenme değerlendirmelerinde sıklıkla üzerinde durulan içeceklerden biridir.

Ancak yalnızca bira üzerine odaklanmak da doğru değildir. Toplam alkol tüketimi değerlendirilmelidir.

Gut tanısı bulunan ve özellikle tekrarlayan atak yaşayan kişilerde alkol tüketimi hekim ve diyetisyenle birlikte değerlendirilmelidir.

8. Şeker ve Fruktoz Ürik Asidi Etkiler mi?

Özellikle şeker veya fruktoz eklenmiş içeceklerin sık tüketimi ürik asit metabolizması açısından önem taşır.

Bu nedenle:

Şekerli gazlı içecekler,

Enerji içecekleri,

Şeker eklenmiş meyveli içecekler,

Yüksek miktarda fruktoz veya şeker içeren ürünler

sınırlandırılabilir.

Burada bütün meyve ile şekerli içecekleri aynı kategoride değerlendirmemek gerekir.

Meyveler lif, vitamin, mineral ve farklı biyoaktif bileşenler içerir. Bu nedenle “fruktoz içeriyor” gerekçesiyle bütün meyveleri diyetten çıkarmak doğru bir yaklaşım değildir.

9. Gut Hastaları Baklagil Yiyebilir mi?

Evet, çoğu kişi için baklagiller tamamen yasaklanması gereken bir besin grubu değildir.

Eskiden gut diyetlerinde pürin içeren hemen hemen bütün besinlerin kısıtlanması yaygın bir yaklaşımdı. Günümüzde ise besinin yalnızca pürin miktarına bakmak yerine pürinin kaynağı ve genel beslenme örüntüsü birlikte değerlendirilmektedir.

Mercimek, nohut ve kuru fasulye gibi baklagiller:

Bitkisel protein,

Lif,

Folat,

Magnezyum,

Potasyum

gibi besin ögeleri sağlar.

Dolayısıyla kişinin özel bir intoleransı veya farklı bir tıbbi kısıtlaması bulunmadığı sürece baklagilleri yalnızca “pürin içeriyor” gerekçesiyle tamamen çıkarmak gerekli değildir.

10. Akut Gut Atağında Beslenme Nasıl Olmalıdır?

Akut gut atağı sırasında yapılan en önemli hatalardan biri, şiddetli eklem ağrısının yalnızca beslenme değişiklikleriyle geçirilmeye çalışılmasıdır.

Beslenme akut gut atağının tıbbi tedavisinin yerine geçmez.

Güncel klinik kılavuzlarda akut gut atağının tedavisinde kişinin sağlık durumuna göre hekim tarafından NSAİİ, kolşisin veya kortikosteroid gibi tedaviler değerlendirilebilir.

Atak döneminde:

Alkol tüketiminden kaçınmak,

Çok büyük ve ağır öğünlerden uzak durmak,

Dengeli beslenmeyi sürdürmek,

Kişiye uygun yeterli sıvı alımını sağlamak

genel beslenme yaklaşımının parçaları olabilir.

Ancak şiddetli eklem ağrısı, kızarıklık ve şişlik varsa hekim değerlendirmesi geciktirilmemelidir.

11. Ürik Asit Kaç Olmalı?

Burada laboratuvar referans aralığı ile gut tedavisindeki hedef serum ürat düzeyini birbirinden ayırmak gerekir.

Gut tanısında yalnızca tek bir kan değeri üzerinden karar verilmez. Örneğin serum ürat düzeyi atak sırasında beklenenden düşük ölçülebilir ve klinik şüphe devam ediyorsa ölçümün daha sonra tekrarlanması gerekebilir.

Gut tanısı almış ve ürat düşürücü tedavi uygulanan kişilerde ise güncel kılavuzlar genellikle serum ürat düzeyinin:

6 mg/dL'nin altında

tutulmasını hedeflemektedir.

Tofüs, kronik gut artriti veya hedefe ulaşılmasına rağmen sık atakların devam ettiği bazı kişilerde hekim tarafından 5 mg/dL'nin altında daha düşük bir hedef değerlendirilebilir.

Bu hedefler kişisel olarak ilaç başlanması veya doz değiştirilmesi gerektiği anlamına gelmez. İlaç tedavisi ve hedef değerler hekim tarafından belirlenmelidir.

12. Ürik Asit Yönetimi Neden Kişiye Özel Olmalıdır?

Ürik asit yalnızca yenilen yiyeceklerden etkilenmez.

Değerlendirmede:

Böbrek fonksiyonları,

Kullanılan ilaçlar,

Vücut ağırlığı,

Alkol tüketimi,

Hipertansiyon,

İnsülin direnci ve diyabet,

Metabolik sağlık,

Gut ataklarının sıklığı,

Genel beslenme alışkanlıkları

birlikte ele alınmalıdır.

Özellikle insülin direnci, diyabet veya başka metabolik sorunların eşlik ettiği kişilerde beslenme planının yalnızca pürin miktarına göre hazırlanması yeterli değildir.

Bu durumların beslenme yönetimi hakkında Diyabet ve İnsülin Direncinde Beslenme Danışmanlığı sayfasından ayrıntılı bilgi alabilirsiniz.

Kronik hastalıklarda beslenme planının laboratuvar sonuçları ve mevcut tedaviyle birlikte nasıl değerlendirildiğini ise Hastalıklarda Beslenme Danışmanlığı sayfasında inceleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Ürik asit nasıl düşürülür?

Ürik asit yönetiminde sağlıklı ve dengeli beslenme, fazla kilo varsa sürdürülebilir kilo kaybı, aşırı alkol tüketiminden kaçınma ve şekerli içeceklerin sınırlandırılması önemlidir. Ancak gut tanısı bulunan kişilerde beslenme gerektiğinde uygulanan ürat düşürücü ilaç tedavisinin yerine geçmez.

Ürik asit yüksekliğinde ne yenmemeli?

Herkes için tek bir yasaklı besin listesi bulunmaz. Sakatatlar gibi pürinden çok zengin besinlerin sınırlandırılması; aşırı alkol ve şekerli içecek tüketiminin azaltılması önemlidir. Kırmızı et ve bazı deniz ürünlerinde ise porsiyon ve tüketim sıklığı kişinin durumuna göre değerlendirilmelidir.

Su içmek ürik asidi düşürür mü?

Yeterli sıvı tüketimi genel sağlık ve böbrek fonksiyonları açısından önemlidir; ancak tek başına yüksek miktarda su içmek gut tedavisi değildir. Günlük sıvı ihtiyacı kişinin sağlık durumuna göre belirlenmelidir.

Gut hastaları baklagil yiyebilir mi?

Çoğu kişi için evet. Mercimek, nohut ve kuru fasulye pürin içerse de yalnızca bu nedenle tamamen yasaklanmaları gerekmez. Genel beslenme düzeni ve kişinin sağlık durumu birlikte değerlendirilmelidir.

Kahve ürik asidi düşürür mü?

Bazı gözlemsel araştırmalarda kahve tüketimi ile daha düşük gut riski arasında ilişki bildirilmiştir. Ancak kahveyi ürik asit düşürücü bir tedavi olarak değerlendirmek için yeterli kanıt yoktur.

Ürik asit kaç olmalı?

Gut tedavisinde serum ürat düzeyi için genel hedef 6 mg/dL'nin altıdır. Tofüs, kronik gut artriti veya devam eden sık atakların bulunduğu bazı kişilerde hekim daha düşük bir hedef değerlendirebilir.

Ürik asit yüksekliği gut hastalığı anlamına gelir mi?

Hayır. Hiperürisemi gut gelişimi için önemli bir faktördür ancak ürik asidi yüksek olan herkes gut hastası değildir. Gut tanısı klinik belirtiler ve gerekli tıbbi değerlendirmelerle konur.

Ankara'da Gut ve Ürik Asit Yüksekliğinde Beslenme Danışmanlığı

Ürik asit yüksekliği nedeniyle ne yiyebileceğinizi belirlemekte zorlanıyor, çok sayıda besini gereksiz yere hayatınızdan çıkarıyor veya gutla birlikte kilo, insülin direnci, diyabet ya da başka metabolik sorunları da yönetmeye çalışıyorsanız beslenme planının kişiselleştirilmesi önemlidir.

Ankara Çankaya/Çukurambar'daki merkezimizde mevcut laboratuvar sonuçları, beslenme alışkanlıkları, vücut ağırlığı, yaşam tarzı ve hekim tarafından uygulanan tedavi dikkate alınarak kişiye özel beslenme planı oluşturulmaktadır.

Ankara dışında yaşayan, yurt dışında bulunan veya kliniğe düzenli ulaşamayan kişiler Online Beslenme Danışmanlığı sayfasından online sürecin nasıl yürütüldüğü hakkında bilgi alabilir.

Yazar Hakkında

Diyetisyen Emel Yılmaz, 2012 yılında Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Beslenme ve Diyetetik Bölümü'nden Şeref Öğrencisi olarak mezun olmuştur. Gazi Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Beslenme ve Diyetetik Anabilim Dalı'nda yüksek lisans eğitimini tamamlamıştır.

Hacettepe Üniversitesi İhsan Doğramacı Çocuk Hastanesi, Hacettepe Üniversitesi Onkoloji Hastanesi, Ankara Üniversitesi İbn-i Sina Hastanesi ve Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde klinik stajlarını tamamlamıştır.

Ankara Üniversitesi İbn-i Sina Hastanesi, Karabük İl Sağlık Müdürlüğü, T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü Obezite, Diyabet ve Metabolik Hastalıklar Daire Başkanlığı, Altındağ İlçe Sağlık Müdürlüğü ve Sağlıklı Hayat Merkezi'nde görev almıştır. Kamu ve klinik alanda 12 yılı aşkın mesleki deneyime sahiptir.

Halen Ankara Çankaya/Çukurambar'da bulunan Diyetisyen Emel Yılmaz Beslenme ve Diyet Danışmanlık Merkezi'nde beslenme ve diyet danışmanlığı hizmeti sunmaktadır.

Tıbbi Uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve tıbbi tanı veya tedavinin yerine geçmez. Gut tanısı, akut atak tedavisi ve ürat düşürücü ilaçların başlanması veya düzenlenmesi hekim tarafından yapılmalıdır.

Bilimsel kaynak: FitzGerald JE ve ark. 2020 American College of Rheumatology Guideline for the Management of Gout. Arthritis Rheumatol. 2020.
PubMed – ACR Gut Kılavuzu